Vier interessante panelleden en een sterk publiek in het debat in de Pianofabriek op 28 mei 2009.
Met Piet Van Meerbeek van Bral vzw als moderator.


Wij onthouden de volgende hoogtepunten:

Hoeveel recycleren we eigenlijk?

Youri Sloutzki van Fost Plus pakt uit met indrukwekkende cijfers: in België recycleren we 93% van ons verpakkingsafval. Maarten Gielen van de vzw Rotor plaatst daar kanttekeningen bij: de massale ophaling van zwaardere afvalfracties haalt onze gemiddelde cijfers sterk naar boven.
Papier bijvoorbeeld! Daarvan halen we vreemd genoeg meer dan 120% op (of meer dan er op de markt komt). Dat valt te verklaren doordat we ook kranten en tijdschriften (die niet onder de noemer 'verpakkingen' vallen) mee geven met de papierophaling. Zo verbergen we voor een deel dat we erg weinig ophalen van een aantal lichtere fracties: de recyclage van drankkartons ligt maar op 77,5%, plastic flacons zelfs maar op 36,5%.
In Brussel doen we het globaal gezien een heel stuk zwakker dan in Vlaanderen. Onze Brusselse cijfers schommelen rond de 22%. Francis Radermaker van het kabinet van leefmilieu toont met cijfers aan dat dit komt door een gebrek aan containerparken en door het feit dat we geen keukenafval ophalen. En Youri voegt toe: ook omdat we geen betaalzak hebben.

Wat moet je recycleren?

Iemand uit het publiek wil weten hoe je kan herkennen wat in welke zak moet. Dat brengt de discussie op het 'groene punt', het bekende kringloop-achtige logootje dat op onze verpakkingen prijkt. In tegenstelling tot wat veel mensen denken wijst dit punt er niet op dat de verpakking in de blauwe zak mag of dat het gerecycleerd zal worden. Het zegt alleen dat de firma haar bijdrage aan Fost Pus heeft betaald. Publiek en panel vragen Youri Sloutzki of Fost Plus geen logo kan uitwerken dat de consument nuttige info geeft maar Youri antwoordt dat zoiets moeilijk ligt. Zo'n logo zou internationaal moeten zijn vermits ook de markt internationaal is. Binnen het Europese samenwerkingsverband waartoe Fost Plus behoort, zijn er al pogingen in die richting geweest maar het is kennelijk nog niet voor morgen.

Hoe zit het met preventie van afval?

Het is zo dat de berg verpakkingsafval minder rap stijgt dan ons Bruto Binnenlands Product. Youri Sloutzki verzekert het publiek dat de verpakkingsindustrie en de verpakkende industrie er belang bij hebben hun verpakkingen in gewicht te verminderen en daar inspanningen voor doen. Verpakkingen kosten immers geld, ook omdat hun bijdrage aan Fost Plus berekend wordt per kilogram. Alleen voor luxeartikelen waar uitstraling heel belangrijk is, nemen producenten een hogere prijs voor verpakking gewoon voor lief. Het voorbeeld is de rode waterfles van Spa. Van rood plastic is er niet voldoende op de markt om recyclage zinvol te maken en laat Spa deze verpakking nu net kiezen omdat het zo uitzonderlijk is. Zo kan ze haar product onderscheiden.

Hoe zit het met de kwaliteit van recyclage?

Karel Van Ackere van de KU Leuven en Maarten Gielen vertellen ons dat goede recyclage problematisch is en blijft. Bij elk recyclageproces gaat kwaliteit verloren en treedt vervuiling op. Meestal worden gerecycleerde stoffen niet gebruikt om het product te fabriceren waarvan ze afkomstig zijn maar om een ander, minderwaardig product mee te maken. Metalen verpakking wordt gerecycleerd tot staven voor bouwindustrie, tijdschriften tot wc-papier... Als het wel gebruikt wordt in het oorspronkelijk product, moet daar een groot aandeel primaire grondstoffen aan toegevoegd worden. Recyclage is dus in geen geval de wonderoplossing die onze honger naar grondstoffen zal stillen.

Is recyclage dan toch niet zo zinvol als we denken?

Maarten wijst op het relatief lage belang van verpakkingen. Bouwafval vormt een veel groter deel van onze Belgische afvalberg. En als we ook kijken naar het afval dat we met onze consumptie veroorzaken in het zuiden, dan stoot je pas op gigantische afvalbergen. De ontginning van grondstoffen zorgt bijvoorbeeld voor enorme hoeveelheden vervuilde grond. Dat relativeert het belang van sorteren wel wat maar betekent nog niet dat het zinloos is. Francis Radermaker herinnert er aan dat we via onze sorteerinspanningen een hoeveelheid nieuwe grondstoffen kunnen sparen en dus onrechtstreeks zeer veel afval kunnen vermijden wereldwijd.

Is een kringloopeconomie mogelijk?

Karel Van Ackere geeft ons een snelle introductie in Cradle to Cradle, het modieuze concept van een economie waarbij afval voedsel wordt voor een nieuwe generatie, hetzij in de natuur, hetzij als onderdeel van een nieuw menselijk productieproces. Dit idee heeft de verdienste dat het inspireert en enthousiasmeert maar Karel wijst meteen ook op de beperkingen. Technisch zijn we vandaag nog lang niet in staat om een productieproces in perfecte kringloop te sturen. Bovendien kost goede recyclage zeer veel energie.
Iemand uit het publiek toont zich erg gefrustreerd omdat je vandaag niet anders kan dan elektronische apparaten om de paar jaar te vervangen. Zal dat soort excessen automatisch wegvallen wanneer de energieprijzen door het dak zullen schieten na Peak Oil, het moment waarop de vraag naar energie blijft stijgen maar het aanbod begint te dalen? Volgens waarnemers komt dat moment er snel aan. Maarten Gielen is niet zo optimistisch over de goede impact van Peak Oil. Als energieprijzen stijgen, zullen we toch in de verleiding vallen om nieuwe, moeilijk bereikbare olievelden aan te boren om zo onze huidige gewoontes zo lang mogelijk te rekken. Maar volgens andere panelleden zullen snel stijgende energieprijzen wel degelijk een effect hebben. We zullen bijvoorbeeld opnieuw producten gaan repareren omdat energie opnieuw duurder zal worden dan arbeid.
Hoe dan ook, panel en publiek houden het er samen op dat we vooral onze houding ten opzichte van consumptie moeten veranderen. We zullen ons de vraag moeten stellen wat we echt nodig hebben. En vooral Low Impact Man Steven Vroman prikkelt ons met twee stand-up-interventies om onze manier van leven in vraag te stellen. Afvalpreventie blijft dus de eerste opdracht.