De open ruimte in Brussel blijft een trage dood sterven. Terwijl promotoren Thurn & Taxis willen volbouwen, roept een nieuw platform op om van de strijd tegen leegstand een prioriteit te maken. Lees dit en meer in de nieuwe editie van ons maandblad Alert.

Brussel telt nog altijd heel veel leegstand. Maar de laatste tien jaar is die leegstand minder zichtbaar geworden. De meeste grote, opvallende kankers zijn opgekocht en gerenoveerd via wijkcontracten en andere programma’s en de kleintjes zijn gebleven. Daarmee is leegstand als politiek thema weggedeemsterd.

Kijk maar naar het huisvestingsplan. Toen deze regering aantrad, wou ze 5000 woningen creëren om het hoofd te bieden aan de huisvestingscrisis. Geen enkele daarvan zocht ze binnen het contingent van 15.000 of meer Brusselse woningen die leeg staan; nieuwbouw leek een snellere en zekerder manier om vooruit te gaan. Nu vijf jaar later heeft de regering, ondanks haastwerk, vergunningen op zak voor 1000 van die 5000 woningen – niet meer. De omwonenden en zelfs de gemeentebesturen proberen alle grote projecten tegen te houden. Ze vallen over het verlies aan open ruimte of aan volkstuintjes. En natuurlijk over de komst van grote aantallen sociale huurders.

pizza polemica

Moeten we doorgaan met dit recept van haastige en polemische mega-nieuwbouwprojecten? Of moeten we een nieuw gerecht bereiden? Volgens het gloednieuwe platform tegen leegstand moet de volgende regering van leegstand een prioriteit maken. Het initiatief voor dit platform komt van Bral, de Brusselse Bond voor het Recht op Wonen en Inter Environnement Bruxelles maar ondertussen hebben al 31 verenigingen, wijkcomités en individuele bewoners de platformtekst ondertekend. Met de slogan Vide Verdoemme!! wil het platform de komende maanden actie voeren. De volgende regering moet de noodzaak van nieuwbouw bepalen in functie van de bevolkingsdichtheid, de open ruimte én de leegstand in de wijken. Waar willen we bouwen? Waar willen we vergroenen of bestaande groene ruimtes bewaren? Waar biedt de strijd tegen leegstand veel potentieel? Op die manier hoopt het platform een boel nieuwe woningen mogelijk te maken zonder de open ruimte op te offeren.
Een anti-leegstands-plan moet vervolgens efficiëntere instrumenten invoeren om leegstaande gebouwen opnieuw op de markt brengt, of ze nu privé zijn of publiek.

steun die ambtenaren

In de slag om leegstand zijn de gemeentebesturen de voorhoede. Zij hebben van de hogere overheden een reeks juridische instrumenten en financiële middelen gekregen om iets te doen aan leegstaande gebouwen: ze kunnen taks heffen, het pand in beheer nemen, subsidies aanvragen om het te kopen ...  Als het echt de spuigaten uitloopt, kunnen ze het onbewoonbaar verklaren. Maar al die instrumenten zijn ondergebruikt. Weinig gemeenten hebben genoeg mankracht en expertise in huis om zichzelf een weg te zoeken door de vaak complexe dossiers met onverdeelde eigendommen, overleden eigenaars, speculerende ondernemingen enzovoort. En de aanpak is bovendien versnipperd tussen een heleboel diensten. Die paar gemeentelijke ambtenaren die zich het vuur uit de schenen lopen om iets te doen aan enkele stadskankers, missen vaak de medewerking en de info van de andere diensten.
Het platform pleit voor de oprichting van een steunpunt leegstand dat de gemeenten juridisch begeleidt en dat een motor is voor een transversale aanpak. Het steunpunt kan punctuele dossiers opvolgen in samenwerking met àlle betrokken actoren. Het steunpunt moet de gemeenten ook software aanbieden om een inventaris te maken van leegstand. En ze moet zoeken naar een oplossing om de gegevens van het kadaster en van de netwerkbeheerders voor water en energie mee in zo’n gegevensbank te krijgen.

hypotheek

Begeleiding en info alleen zijn niet genoeg. Het platform wil de gemeenten ook nieuwe wapens geven. De leegstandstaks zal bijvoorbeeld haar doel beter bereiken als de betaling er van gegarandeerd wordt door een wettelijke hypotheek. Zo kan de gemeente een gedwongen verkoop van het belaste gebouw afdwingen, wat haar in staat stelt de taks te innen. Bovendien komt het gebouw dan automatisch terug op de markt.
Het platform vraagt ook een verandering aan de wetgeving om het openbaar beheersrecht aantrekkelijker te maken voor overheidsoperatoren. Het openbaar beheersrecht is gelanceerd in 2003 als het paradepaardje van de strijd tegen leegstand maar het is nooit echt gebruikt. De bedoeling van het instrument is dat de overheid een lege woning in beheer neemt gedurende maximaal negen jaar en het verhuurt. Een van de obstakels zit ‘m in het risico dat het beheer zware renovatie-kosten mee brengt die de overheid niet kan terug verdienen met de huurprijs van negen jaar.  Die maximale termijn aanzienlijk verlengen, kan de interesse van de gemeenten of het Woningfonds opwekken.
wapen de verenigingen
Het platform verwacht veel van een ander voorstel : een vorderingsrecht voor gemeenten en verenigingen. Dankzij dat recht kunnen zij in kortgeding - dus bij hoogdringendheid – de rechter van eerste aanleg vragen om het einde van de leegstand te bevelen. Een groot voordeel is dat de rechter een dwangsom kan opleggen. Dan betaalt de eigenaar die bepaalde som voor elke week of maand dat de leegstand blijft duren. Een bijzonder efficiënt wapen tegen nalatige eigenaars of speculanten dus.
Zo’n vorderingsrecht bestaat nu al voor de bescherming van het leefmilieu. En ‘leefmilieu’ moet je opvatten in de breedste betekenis van het woord. Met name de Stad Brussel gebruikt het vorderingsrecht al om de verloedering van geklasseerde gebouwen te stoppen. Maar een wet of ordonnantie die expliciet vordering toelaat in geval van leegstand, zou gemeenten en verenigingen meer armslag geven.
stroop die kantoren

Brussel zit ook met 1,3 miljoen m2 leegstaande bureaus. Een studie van het bureau Brat wijst een aantal kantoren aan die we makkelijk kunnen omturnen tot zo’n 3.200 woningen. Zo’n transformatie lijkt een aantrekkelijk alternatief voor de eigenaars want de vraag naar kantoren zal naar alle waarschijnlijkheid niet snel heropflakkeren. Toch komt die omschakeling maar traag op gang. In 2007 zou de administratie vergunningen hebben gegeven om 42.000 m2 naar woningen om te bouwen. Dat kan vast een stuk sneller. Het platform vraagt daarom de oprichting van een gewestelijke facilitator voor de transformatie van kantoren in huisvesting. Die dienst kan nagaan welke fiscale en stedenbouwkundige maatregelen er nodig zijn om die mutatie te versnellen. Bovendien kan zo’n dienst promotoren stimuleren om tijdelijke huisvesting toe te laten in afwachting van een verbouwing. Ze kan optreden als tussenpersoon tussen eigenaars en huurders en eventuele kleine werken laten uitvoeren.

professionaliseer de sociale huisvesting

Een specifiek probleem is de leegstand in de sociale huisvesting. In Brussel staan zo’n 2.300 sociale woningen leeg. Goed voor minstens 6.000 bewoners. Gemiddeld hebben de huisvestingsmaatschappijen zes procent van hun woningenpark leeg staan maar de uitschieters springen pas echt in het oog : 13% leegstand bij de Goedkope Woningen van Sint-Joost, de Etterbeekse Haard en de Cité Moderne, 14% bij de Brusselse Haard en Ieder Zijn Huis, 17% bij de Vorstse Haard en maar liefst 31% bij Floreal! De Staatssecretaris voor huisvesting zag laatst in het parlement geen vuil aan de lucht. Die woningen zouden alleen leeg staan tijdens renovatiewerken. Was het maar waar! Probleem is dat die broodnodige werken vaak jaren op zich laten wachten, door een onsmakelijke mix van politique politicienne en geruzie, intransparantie, incompetentie en loodzware procedures. Ondertussen staan er panden leeg, ondanks de huizenhoge budgetten.

Het platform vindt dat onaanvaardbaar en eist beter bestuur. De Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij moet de sector transparanter maken en desnoods optreden in de plaats van de maatschappijen. En de nieuwe regering moet renovatieprojecten administratief vergemakkelijken. En dan ... gaan we eens wat zien !

De tekst ondertekenen, info krijgen of je aansluiten bji de acties kan bij Piet via voornaam@bralvzw.be of 02 217 56 33.