De regering vindt het Brussels Wetboek Ruimtelijke Ordening  te rigide. Te veel tijd gaat verloren aan procedures en daardoor missen we projecten die noodzakelijk zijn voor de toekomst van Brussel, vindt ze. Ze heeft dus het parlement een ontwerp ordonnantie voorgesteld om het wetboek te wijzigen.

Zo’n wettekst leest niet als een stripverhaal maar het is toch wel spannend om uit te zoeken wat nu eigenlijk de plot is. Door de wijzigingen aan verschillende wetsbepalingen naast elkaar te leggen als puzzelstukken, ontdek je bijvoorbeeld twee grote krachtlijnen die de stedenbouw in Brussel grondig veranderen: de regering zwakt het belang van langetermijnplanning af en ontneemt de experten het laatste woord.

1) zwakkere planning

De oorspronkelijke stedenbouwordonnantie, die aan de basis lag van het huidige Wetboek Ruimtelijke Ordening, creëerde een duidelijke hiërarchie in de planning. Bovenaan stond het gewestelijk ontwikkelingsplan (gewop) met de doelstellingen en de toekomstvisie voor de stad. Die kregen een uitvoering in het gewestelijk bestemmingsplan (gbp) die vast legde waaraan je je moet houden wanneer je wil bouwen of werken. Een praktische toetssteen dus voor het vergunningsbeleid. Op gemeentelijk niveau hetzelfde: een gemeentelijk ontwikkelingsplan (gemop) met daaronder de bijzondere bestemmingsplannen (bbp).
Door verschillende wetswijzigingen was de band tussen de ontwikkelingsplannen en de bestemmingsplannen al dunner geworden. Nu wordt die band nog ijler: voortaan zal de regering het gewestelijk bestemmingsplan kunnen wijzigen zonder daar argumenten voor te moeten zoeken in het gewop.

afwijken van plannen

Bovendien wil de regering zichzelf meer armslag geven om goedgekeurde plannen te omzeilen. De gemachtigde ambtenaar van de gewestelijke administratie zal makkelijker een vergunning kunnen geven die afwijkt van een bijzonder bestemmingsplan. De bestaande lijst die de gevallen opsomt waarvan hij mag afwijken, verdwijnt. De Gemeente moet nog wel akkoord gaan en een openbaar onderzoek organiseren.

In de zogenaamde hefboomgebieden en gebieden van gewestelijk belang kan de regering projecten de stempel ‘van gewestelijk belang’ geven. Het dossier belandt dan meteen op de tafel van de gemachtigde ambtenaar zonder eerst langs de Gemeente te passeren. Daarmee winnen ze tijd.
In de toelichting bij de ontwerpordonnantie verwijst Gewestelijk belang naar de ontwikkelingen op internationaal vlak.

is planning nodig?

We geven het toe: we zijn voorstanders van een planmatige ontwikkeling van de stad. Liefst in overleg. Dus eerst een zo groot mogelijke consensus over de kern van ons toekomstproject en pas daarna discussiëren over de middelen en de locaties. Een voorbeeld: nu vraagt de regering zich af of de ondergrond van Schaarbeek-Vorming te zompig is voor een voetbalstadium. Zouden we niet beter een debat hebben over de prioriteiten voor die kant van Brussel?

Voor projecten met zo’n grote gewestelijke impact is het, volgens ons, geen luxe eerst fundamentele vragen te stellen. Een overheid met een plan en een visie houdt de touwtjes in handen en is minder kwestbaar voor wispelturige investeerders op zoek naar winst. Bovendien zorgt ze voor rechtzekerheid. De langetermijnvisie verhindert dat buurten plots veranderen. Mensen kunnen dan hun leven of hun bedrijf plannen in een wijk zonder bedrogen uit te komen. Of zijn wij planfetisjisten?

2) exit experten

De ontwerpordonnantie ruimt nog een tweede obstakel uit de weg: de deskundigen die nu een vinger in de stedenbouwpap hebben, verliezen het laatste woord. De oorspronkelijke stedenbouwordonnantie gaf twee groepen experten een duidelijke opdracht: het Stedenbouwkundig College en de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen, kortweg kcml. Geen politiekers of ambtenaren maar mensen die benoemd worden door de regering omwille van hun expertise.

monumenten

De Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen adviseert de regering over ons erfgoed. Er is al jaren discussie over het gewicht van dit advies. Als de Commissie bijvoorbeeld een gunstig advies geeft over de bescherming van een gebouw na een petitie van een erfgoedvereniging, mag de minister dat advies dan negeren? De huidige minister vond van wel; de Raad van State gaf hem ongelijk.
Met haar ontwerptekst neemt de regering de kcml haar macht af: de Commissie moet nog wel advies geven over een beschermingsdossier maar de regering kan dat advies gewoon naast zich neerleggen.
Erfgoedverenigingen als Petitions Patrimoine en ook wij zijn hier niet over te spreken. Brussel heeft geen bewaringsmentaliteit en zonder de bescherming van deskundigen kunnen vastgoedprojecten onze monumenten weer bedreigen.

minister-rechter

Bij het Stedenbouwkundig College kan een aanvrager in beroep gaan als hij of zij het niet eens is met de voorwaarden van de vergunning of als de vergunning geweigerd is. Ook Gemeenten kunnen in beroep gaan. Buren en andere belanghebbende derden niet. Bij een milieuvergunning is dat wel het geval.

Na de beslissing van het College is er nog een beroep mogelijk bij de regering. Zolang het administratief beroep loopt, is de vergunning geschorst. De beslissingen van College en regering hebben het statuut van een nieuwe vergunning.

De wetswijziging wil komaf maken met de dubbele beroepsprocedure en alleen het beroep bij de regering overhouden. Het Stedenbouwkundig College mag nog enkel een advies geven. Volgens de toelichting zouden de lange termijnen een vereenvoudiging noodzakelijk maken. De jaarverslagen van de administratie tonen echter dat de termijnenhelemaal niet zo lang zijn.

Met het nieuwe systeem verdwijnt zeker een stuk onpartijdigheid: de regering mag beslissen in beroep terwijl de gemachtigde ambtenaar ook al nauw betrokken was bij de vergunning. Volgens ons wordt de regering daarmee rechter en partij.

termijn

De regering heeft het advies van de Raad van State over deze ontwerpordonnantie al ontvangen. De parlementaire commissie stedenbouw moet het ontwerp nog bestuderen en zal eventueel tekstwijzigingen voorstellen. Dan volgt de stemming binnen het parlementair halfrond. Het is de bedoeling alles rond te hebben vóór de ontbinding van het parlement in het voorjaar. Ze zullen ze mogen reppen.

openbare onderzoeken op internet

De stedenbouwwetgeving is in het verleden al vaak bijgeschaafd. Ook deze keer wijzigt de regering uiteindelijk niks fundamenteels. Voor de noodzakelijke grondige reorganisatie van onze stedenbouw is meer werk nodig. Maar als we dan toch aan het schaven zijn, heeft ook Bral een amendement: de ordonnantie zou moeten verplichten de aankondigingen van de openbare onderzoeken en de verslagen van de overlegcommissies op het internet te zetten.

Je kan onze gedetailleerde opmerkingen lezen in de bijlage hieronder.